مراتع

مرتع زميني است با پوشش نباتات طبيعي خودرو كه پوشش گياهي آن غالباً علفي چندساله، بوته‌اي، بعضاً درختچه‌اي وبه ندرت داراي درختان پراكنده بوده ودر فصل چرا عرفاً مورد تعليف دام قرار مي‌گيرد و همچنين داراي كاركردهاي متعددي از قبيل حفظ آب و خاك، ارزش‌هاي زيست‌محيطي و در صورت فراهم بودن شرايط يكي از منابع تأمين غذاي دام اهلي و وحوش مي‌باشد

بيش از 52 درصد از سطح كشور را مراتع تشكيل مي‌دهند که بیش از 7000 گونه گیاهی در قلمرو آن رشد می‌یابند. مراتع در حفظ خاك و جلوگيري از فرسايش، تنظيم گردش آب در طبيعت، تأمين علوفه مورد نياز دام، توليد محصولات دارويي و صنعتي، حفظ ذخاير ژنتيك گياهي و جانوري نقش اساسي دارند. در حال حاضر سرانه مرتع در كشور 32/1 هكتار و سرانه جهاني آن 82/0 هكتار است. 25 درصد ارزش هر هكتار مرتع مربوط به توليد علوفه و 75 درصد آن مربوط به ارزش‌هاي زيست‌محيطي است. برآورد شده است که حدود 7/10 میلیون تن علوفه در شرایط بارش نرمال در مراتع کشور تولید شود. همچنین مراتع محل تولید و رشد گیاهان دارویی و صنعتی است که ارزش بازاری آن بیش از 2 میلیارد دلار در سال است. بنابراين حفظ، احياء، توسعه و بهره‌برداري از مراتع بيش از آنكه از ديدگاه تعليف دام داراي اهميت باشد از نظر زيست‌محيطي ارزشمند است.
جمعيت دامي كشور حدود 124 ميليون واحد دامي اعلام شده كه حدود 83 ميليون واحد دامي آن وابسته به مرتع هستند. اين در صورتي است كه مراتع موجود كشور تنها مي‌تواند خوراك 37 ميليون واحد دامي در مدت 7 ماه يا 6/24 ميليون واحد دامي در مدت يكسال را تأمين نمايد. مطابق اين آمار در حال حاضر بيش از 2/2 برابر ظرفيت مجاز از مراتع كشور بهره‌برداري مي‌شود و معيشت حدود 916 هزار خانوار روستايي و عشايري به بهره‌برداري از مراتع وابسته است. بدين ترتيب افزايش تعداد بهره‌بردار و دام سبب شده كه استفاده از مراتع به شكلي غير اصولي افزايش يافته و نظارت و كنترل بهره‌برداري از مرتع را ضروري نمايد. در همين راستا سازمان، برنامه‌ها و طرح‌هاي متعددي جهت بهبود و اصلاح وضعيت مراتع كشور اجرا كرده است.

 

ارزش مراتع كشور تنها در توليد علوفه آنها نيست ‘ ارزش يك هكتار مرتع در طول يكسال 232 دلار برآورد شده است كه ارزش علوفه اي آن 57 دلار در هكتار معادل 5/24درصد كل ارزش مرتع است.

به عبارتي ارزش سالانه خدمات مراتع كشور به جامعه حدود 20 ميليارد تومان برآورد مي شود.